YAPI MALZEMESİ OLARAK KULLANILACAK SAMAN BALYASI NASIL SEÇİLİR?

Size ileride sorun çıkarmayacak, uzun ömürlü bir saman ev yapmanın yolu kaliteli saman balyaları kullanmaktan geçiyor. Bizim ev inşaatında şu ana kadar en fazla zorlandığımız ve en çok stres yaşadığımız konu istediğimiz özelliklere sahip saman balyası üretebilecek bir çiftçi bulup bulamayacağımızdı.

Samanın yapı malzemesi olarak kullanılması henüz çok yaygın bir durum olmadığı için bu işe uygun saman balyaları bulabilmek uykularımızı kaçıracak derecede stres kaynağı oldu bizim için.

Size ilerde sorun çıkarmayacak, uzun ömürlü bir saman ev yapmanın yolu kaliteli saman balyaları kullanmaktan geçiyor. Bu çok sıkıntılı bir süreç olsa da peki ev yapımında kullanılacak iyi bir saman balyasının bu işe uygun olup olmadığını nasıl anlayacağız? Cevabı, kendi tecrübelerimle birlikte bu yazıda.

Köye taşınmadan önce, komşu köylerden birinde ev yapımında kullanılmaya uygun nitelikte balyalar üreten bir çiftçinin olduğunu biliyorduk ancak birkaç kişinin yaşadığı kötü tecrübeleri duyunca başka bir üretici aramaya karar verdik.

Bulunduğumuz Lot Bölgesi’ndeki ekolojik ev ağı yoluyla iletişime geçtiğimiz bir üretici ile geçen haziran sonu gibi görüşmeye gittik. Örnek bir balyanın boyunu, kilosunu, yoğunluğunu ölçtük. Sadece örnek diyorum çünkü o zamanlar buğday henüz toplanmamıştı, yani yeni yılın balyaları henüz ortada yoktu.

Size ilerde sorun çıkarmayacak, uzun ömürlü bir saman ev yapmanın yolu kaliteli saman balyaları kullanmaktan geçiyor. Bu çok sıkıntılı bir süreç olsa da peki ev yapımında kullanılacak iyi bir saman balyasının bu işe uygun olup olmadığını nasıl anlayacağız? Cevabı, kendi tecrübelerimle birlikte bu yazıda.

Ölçüm yaptığımız örnek balya, ev duvarı yapmakta kullanmak için gayet uygundu. Ancak bize, ihtiyacımız olan 200 balyadan her birinin aynı kalitede olacağına ve daha da önemlisi yağmura maruz kalmadığına dair bir kanıt gerekiyordu. Çiftçi, hasat günü gidip makinadan çıkan balyalardan en iyi 200 tanesini seçebileceğimizi söyledi.

Hasat günü tekrar görüşmek üzere çiftlikten ayrıldık.

saman-balyalari-tarlada

Biz çiftçiden gelecek hasat tarihini beklerken, bir ay sonra aldığımız telefonda hasatı yağmur korkusuyla alelacele yaptığını ve deposunda toplam 700 adet balyanın beklediğini, istediğimiz zaman gidip içinden en iyi 200 tanesini seçebileceğimizi söyledi.

Yaşadığımız ufak çaplı hayal kırıklığına kulak asmadan çiftlikteki depoya gittik ertesi gün.

Bir de ne görelim?

Bize teslimat yapacak traktör römorkuna zaten 350 adet balya yüklenmiş. Çiftçi, teslimat sırasında bu 350 balyanın içinden beğendiğiniz 200 tanesini seçiverin, dedi ve çıktı işin içinden.

saman-balyasi-nasil-secilir

Başımızdan aşağı kaynar sular indi. Makinadan çıktıkça kontrol edeceğimiz ve hemen teslim alacağımız balyalar önce 700’e ardından 350’ye düştü.

Ya balyalar doğru koşullarda muhafaza edilmediyse?

Ya yağmur yediyse?

Ya çiftçinin hasatı ve yüklemeyi alelacele yapması bizden bir şey sakladığını gösteriyorsa?

Nasıl emin olacaktık her şeyin yolunda olduğundan?

Üretici değiştirmek şöyle dursun, yapı malzemesi olarak kullanılacak nitelikte balya üreten başka bir çiftçi bulmak bile imkansızdı bu saatten sonra. Durum bizim kontrolümüzden çıkmış, tamamen çiftçinin insafına kalmıştı.

saman-balyasi-tarla

İşte bu noktada çiftçinin insafından ziyade kişisel bilgi ve deneyiminiz devreye giriyor.

E bizim deneyimimiz malum, varla yok arası.

Bilgimiz ise teknik olarak iyi. Sıra, bu bilgiyi pratiğe dökmeye gelmişti.

Peki aylardır peşinde koştuğumuz iyi bir saman balyasının en belirgin özellikleri nelerdir?

Üretici

Bizim örneğimizde olduğu gibi işler umduğunuzdan biraz daha farklı gelişebilir ama siz gene de balyalarınızın geldiği üreticiyi, çiftliği, tarlayı ziyaret edip satın aldığınız bu balyaların yapı malzemesi olarak kullanılacağını, istediğiniz özelliklere uygun olmayan balyaları geri göndereceğinizi açık açık söyleyin.

Samanın yapı malzemesi olarak kullanılması henüz çok yaygın olmadığı için üreticiniz bu konuda detaylı bir bilgiye sahip olmayabilir. Biz kendi üreticimizle ilk konuşmaya gittiğimizde durumun önemini ve ciddiyetini tekrar tekrar anlattık.

Ayrıca balyalama makinasının özelliklerini, hangi yoğunlukta ve hangi boyutta balya çıkardığını mutlaka öğrenin. Örnek bir balya görmeyi talep edin. Bu balyayı kendi kriterlerinizle karşılaştırın.

Balyaların rengi ve kokusu

Samanın en büyük düşmanı sanılanın aksine ateş değil, sudur. Yağmur alan, nemli ortamda depolanan balyalar içten içe çürümeye başlar. Balyalanmış samanın içini görmeniz imkansızdır ancak rengi ve kokusu size herhangi bir problem olup olmadığı konusunda ipucu verebilir.

Balyaların rengi altın sarısı olmalıdır. Çavdar veya pirinç kullanıyorsanız, renk çok hafif yeşile çalabilir ancak kesinlikle kuru ot veya çimen rengi değildir.

Satın almak istediğiniz balyanın rengi herhangi bir şüphe uyandırmıyorsa kokusunu test edin. Balyaya hafifçe vurun ve koklayın. Küflü bir koku alıyorsanız, hemen yeni bir üretici aramaya başlayın. Kokusunda bir anormallik sezmezseniz bir sonraki adıma geçebilirsiniz.

saman-altin-rengi

Balyalardaki buğday

Samanın üzerinde buğday tohumlarının kalmaması her ne kadar çiftçilerin de istediği şey olsa da arada kaçaklar olabilir. Önemli olan bu kaçakların aşırıya kaçmaması. Çünkü balyalarınızda buğday olması demek kemirgenlere ziyafet davetiyesi çıkarmak demektir. Ancak balyalarınızda tohum yoksa kemirgenlerin ilgisini çekecek bir durum yoktur.

Bizim balyalarımızda umduğumuzdan çok daha fazla tohum kalmıştı. 1-2 haftalık depolama süresi boyunca köyün tüm farelerini kendimize çekeceğimizi düşünmüştük, ancak bir tane bile fare görmedik, izine rastlamadık. Tohumların duvara girmeden yenmesi bizim işimize gelirdi ancak sevgili çalişkan kedimiz Chips etrafta kuş uçurtmadı.

saman-balyasi-agirlik

Balyaların yoğunluğu ve şekli

Bana göre yapı malzemesi olarak kullanılacak ideal balyaların en önemli ikinci (en önemli maddeyi sona sakladım) özelliği balyaların yogunluğudur. İyice sıkıştırılmamış bir balya ile çalışmak hem çok zor hem çok zaman kaybettirici hem de tehlikelidir (etrafa dağılan saman yangın tehlikesi yaratabilir).

Balyaların duvar örme sırasında parçalanmayacağından emin olmak için balyayı sadece tek bir ipten tutup kaldırın ve hafifçe aşağı yukarı sallayın. Balya, deforme oluyor veya parçalara ayrılıyorsa yeterli yoğunluğa sahip değil demektir. Bu taşıyıcı olmayan duvarlarda kısmen gözardı edilebilecek bir durum olsa da duvarınızın her cm2sinin aynı yoğunluğa sahip olması ısı kaçağını önleyecektir.

Balyaların şekli de doğru yoğunluğa sahip olup olmadığı konusunda ipuçları verebilir. İyi bir saman balyası, kenar ölçülerinin birbirini tuttuğu bir dikdörtgendir. Örneğin, uzunlamasına bir kenarın diğerine göre kısa olması balyanın ömrünü etkilemeyecek olsa da yaptığınız işin kalitesini etkileyecektir.

saman-balyasi-yogunlugu

Balyaların nem oranı

Balya seçiminde en elzem, en olmazsa olmaz özellik balyanın maksimum %20lik bir nem oranına sahip olmasıdır. Çünkü %20’den daha düşük nemli bir ortamda çürümeye sebep olan mantar sporları üreyemez.

Ancak, bu orandan daha yüksek bir değer balyanın yavaş yavaş çürümeye başladığının göstergesidir ve geri dönüşü yoktur. Çürümeye başlamış bir balyayı yapı malzemesi olarak kullanmanız demek, o duvarın en fazla 2 yıl içinde tamamen çürümesi demektir.

curumeye-baslamis-saman-bal

Nem konusunda her şeyin yolunda gittiğinden emin olmak için en güvenilir yol aslında bir nem ölçer edinmektir.

Daha ekonomik ancak yanılma payı daha fazla olan diğer bir yöntem ise balyaların ağırlığını karşılaştırmaktır. Eğer bir balya diğerlerine göre çok daha ağırsa muhtemelen içi ıslaktır ve çoktan çürümeye başlamıştır. Yukarıda bahsettiğim gibi çürümeye başlamış bir balyanın rengi ve kokusu da kendini ele verebilir.

Biz nem ölçer almadık, balyalarımızı duyularımıza güvenerek seçtik ancak aklımızda sürekli soru işaretleri vardı. Hala da var. Büyük evin yapımı sırasında bu stresi omuzlarımızdan kaldıracak bir nem ölçer edinmeyi düşünüyoruz.

İdeal bir saman balyası bulmak bazı durumlarda deveye hendek atlatmaktan daha zor olsa da inanın bu süreçte çekeceğiniz sıkıntının meyvelerini yıllar boyunca sağlıklı ve sıcak bir yuvada oturarak toplayacaksınız.

 

Sizin ideal balya bulmakta yaşadığınız sorunlar neydi? Listeye eklemek istediğiniz başka bir nokta var mı? Unutmayın; tecrübeleriniz, yeni başlayanlar için çok önemli ve değerli olacaktır.

Size ilerde sorun çıkarmayacak, uzun ömürlü bir saman ev yapmanın yolu kaliteli saman balyaları kullanmaktan geçiyor. Bu çok sıkıntılı bir süreç olsa da peki ev yapımında kullanılacak iyi bir saman balyasının bu işe uygun olup olmadığını nasıl anlayacağız? Cevabı, kendi tecrübelerimle birlikte bu yazıda.

İlgili Yazılar