VERİMLİ BİR SEBZE BAHÇESİ OLUŞTURMANIN İLK ADIMI; BAHÇE PLANLAMASI

Sebze bahçesi oluşturmak ve ondan yüksek verim elde etmek sandığımızdan çok daha kolay. Eğer bahçenizi doğru şekilde planlarsanız emeğinizin besleyici ve leziz meyvelerini sezon boyunca toplayabilirsiniz.

Benim için ise, bir sebze bahçesi oluşturmaya başlamak ev ekonomimize katkı sağlamanın en kolay yollarından biri. Apartman dairesinde otururken pencere kenarında yetiştirdiğim birkaç sebze ve yeşillik ile bile banka hesabımızda iyiye doğru ufak ilerlemeler olduğunu düşünürsek şu anki bahçemiz için aldığım çeşitli tohum paketleriyle kim bilir, belki kara bile geçebiliriz?

Şaka bir yana, en iyi ilaç yediğimiz yiyeceklerde.

Yedikleriniz ilaç, ilacınız yedikleriniz olsun.

Hipokrates
.

Boğazımızdan geçen her yiyeceğin zehirsiz ve hormonsuz olduğundan, doğaya zararsız üretildiğinden ve bize ilaç gibi geleceğinden emin olmak istiyorum. Bu yüzden bahçeme çiçek ile beraber sebze ve meyve ekmek; en iyi süpermarket ürününden bile daha lezzetli, benim diyeninden bile daha güvenilir (Süpermarketle ne alıp veremediğin var diye soracak olursanız, süpermarket ürünlerinin onlarca fiyaskolarından birini buradan okuyabilirsiniz), hasat vakti geldiğinde kollarımı kabartan, ağzımı sulandıran sofralar demek benim için. Her sebze çeşidinin farklı türlerini doğal zamanında ve lezzetinde tadabilme şansı da cabası.

Ayrıca, bahçe ile uğraşmanın zihin dinlendirici ve iyileştirici etkisi olduğunu artık hepimiz biliyoruz. Ben bahçede çalışmadığım günlerde bile mutlaka bahçeyi bir turlayıp sabah serinliğini şöyle bir içime çekerim, bitkilerimle günaydınlaşırım.

Güne pozitif bir enerjiyle başlamak için doğanın sade güzelliğini selamlamaktan daha iyi bir yol düşünemiyorum.

Neden bir bahçe planına ihtiyacımız var?

Bahçe düzenlemesi yapmak; önünüzde izlenecek bir yol haritasının olması demektir. Bahçe planınızı kağıda dökmek ise bahçe oluşturmanın ilk ve önemli bir adıdır adımıdır. Çünkü bu adım, bahçenizin yapısını, şeklini ve bir nevi kaderini belirler. Ayrıca, hem ileriki senelerde size referans olur hem de kararlılığınızı pekiştirir.

Örmek istediğiniz bir kazağın rengini seçmek, alacağınız arabanın markasına karar vermek veya çocuğunuzu hangi okula yazdıracağınıza karar vermek gibi düşünün. Hepsine önceden az ya da çok kafa yormalısınız ki sonraki yıllarda bu kararınızdan en yüksek verimi alabilisiniz. İşte bahçe planlaması da aynı mantık.

Geçen sene benim de bahçe ekim planı konusunda bir sürü kararsızlıklarım oldu.

-Neyi neyin yanına eksem?

-Bahçenin girişine mi bir sebze yatağı yapsam çıkışına mı?

-Şu köşeye kırmızı yapraklı mı bir çiçek eksem yoksa sarı yapraklı mı?

-Yoğurdu sarımsaklasam da mı saklasam yoksa sarımsaklamasam da mı saklasam?

Ben bu soruların cevaplarına karar verene kadar ya ekme mevsimleri geçti ya da benim ekme hevesim.

Eğer kafanızda neyi nasıl ekeceğinize, bahçenizden ne beklediğinize dair belirsiz fikirler varsa sadece oyalanıp duruyorsunuz, ben bunu öğrendim. Yanlış bir şey yapmaktan korkuyorsanız hemen söyleyeyim, bu işin ne doğrusu yanlışı var ne de sihirli bir formülü. Çünkü hiçbir bahçe bir diğerinin aynısı değil. Önemli olan bir yerden gözlemlemeye ve deneyimlemeye başlamak.

Ne yapabileceğinize ve ne yapmak istediğinize bugünden, hatta şimdiden, karar verin. Eğer projenizi yarına bırakırsanız, o ‘yarınlar’ hiç gelmeyebilir. O yüzden siz en iyisi bugünden sebze bahçeniz için kolları sıvayın ve taslak bir plan çizin.

Ne kadar büyüklükte bir bahçe?

Eskiden bahçe işlerini gözümde büyütür, kendi sebzelerini yetiştirenlere hayranlıkla bakardım.

Hayranlığım hala devam etse de artık gözümde büyütülecek bir durum olmadığını biliyorum bahçeciliğin.

İşin sırrı, ufak ufak başlamaktaymış.

İki sene önce pencere kenarına sıraladığım saksılarda yaptığım yetiştircilik sayesinde bitkilerle tanıştım, ihtiyaçları hakkında bilgi sahibi olmaya başladım.

Geçen sene arazimizin farklı köşelerinde hazırladığımız ufak sebze yatakları sayesinde bitki çeşitliliğini arttırdım, bahçe bakımının ne kadar zamanımı alacağını gördüm, mevsim değişikliği, rüzgar ve güneş ışığının bahçemizdeki etkilerini gözlemledim.

Geçen sene iyi ki küçük bahçeyle başlamışım dedirten bir başka sebepse hasat fazlasını kavanozlayacak, turşu kuracak, kurutacak vaktimin olmamasıydı. Kızarma zamanı geçen yeşil domateslerin turşusunu kurmam bile bir haftamı aldı. Her gün inşaat sonrası aşırı bir yorgunluk çöktüğünden domatesler bir hafta mutfak masasının üzerinde süründü.

Artık kendimi daha düzenli, verimli ve daha büyükçe bir bahçe yapmaya hazır hissediyorum. Bu sene 6mt x 6 mt.lik bir alanda ekim yapacağım.

Hayatınızda ilk kez bir sebze bahçesi oluşturacaksanız size tavsiyem ufak bir alanda başlamanız. İyi bakılmış ve iyi planlanmış 4mt x 3 mt.lik bir bahçe ihmal edilmiş 12mt x 10mt.lik bir bahçeden çok daha fazla ürün verecektir. Hatta bazı sebzelerin iki sezon üst üste ekim tarihlerinin olduğunu düşünürsek, bu küçük bahçeden arkadaşlarınızla paylaşacak veya kışa saklayacak kadar bile hasat alabilirsiniz.

Unutmayın, gurur duyacağınız verimli küçük bir bahçe sizi yormaktan başka bir işe yaramayan verimsiz büyük bir bahçeden çok daha iyidir.


Bahçemin konumunu nasıl belirlemeliyim?

Sebze bahçemi hangi köşede oluşturacağıma karar verirken göz önünde bulundurduğum noktalar şöyle;

Güneş alsın: Birçok sebzenin günde 6-8 saat güneşe ihtiyacı vardır. Yeteri kadar güneş görmeyen bitkiler yeteri kadar verimli olmazlar ve bitki zararlılarına karşı dirençleri daha düşüktür.

İpucu: Bahçenizde (veya pencere kenarınızda) günde 6-8 saat güneş alan bir nokta yoksa bile yine de marul ve ıspanak gibi birçok yapraklı sebzeleri yetiştirmeniz mümkündür. Ya da bulunduğunuz bölge yazın – bizimki gibi – aşırı sıcak oluyorsa bezelye gibi serin hava isteyen bitkileri daha az güneş alan bir yerde yetiştirebilirsiniz.

♠ Eve yakın mesafede olsun: Ekim alanının genişliğini belirledikten sonra sebze bahçemi arazinin neresinde oluşturacağıma karar verdim. Bunu yaparken evden çok uzak olmamasına dikkat ettim çünkü ekmeyi düşündüğüm bitkiler sürekli elimin altında mutfağıma yakın olmalı ki boşuna enerji ve zaman kaybetmeyeyim.

Ulaşılması kolay olsun: En azından el arabasıyla bahçeye ulaşabilmenin kolay olmasına özen gösterdim ki ihtiyaç olduğunda gübre, kompost, malç gibi malzemeleri bahçeye kadar rahatça taşıyabileyim.

Yakınında su kaynağı bulunsun: Çoğu sebze kuraklığa karşı hassas olduğu için yaz sıcaklarında çok fazla suya ihtiyacınız olacak. Bu yüzden bahçenizi bir su kaynağına ne kadar yakın yaparsanız sulama işi sizin için o kadar kolaylaşacaktır. Su kaynağı benim bahçemin hemen yanıbaşında olmasa da birkaç metrelik bir hortumla işimi görebilmem mümkün olacak. Ayrıca açık mutfakta kullanılan gri suyun akış yönünü de bahçeye doğru vermek istediğimiz için mutfağa yakın bir yer seçtim. (Bulaşık detarjanı olarak kendim evde yaptığım bir ürün kullanıyorum. İçinde hiçbir zararlı kimyasalın bulunmadığından emin olduğum için bulaşık suyumun bitkilerime ulaşmasında hiçbir sorun görmüyorum.)

Düzenleme yapacağınız bahçenin konumunu en az bir sezon boyunca gözlemlemek de çok önemli. Böylece güneş ışınlarının açısını ve bahçenizde kalış süresini görürsünüz. Örneğin; ben buraya ilk geldiğimiz sene yaptığım yükseltilmiş yatak daha fazla güneş alsın diye önündeki çalılığı ilkbaharda budamıştım. Ancak yazın o kadar sıcak oldu ve güneş ışınları o kadar direkt vurdu ki ektiğim bitkiler sıcaktan kavruldu. Çalılığı o kadar kısa budamasaydım bitkilerim kuruyup ölmeyecekti.

O yüzden bu sene sebze bahçemi düzenleyeceğim alanın hangi ayda ne kadar süre güneş alacağını biliyorum. Cahilce budama yapmayacağım.

Hangi sebzeleri ekeceğime nasıl karar verdim?

Sebze bahçeme ne ekeceğime karar vermek üzere kendi yemeyi sevdiğimiz sebzelerin listesini yaptım.

Genel bir kural olarak bizim liste her zaman soğan sarımsakla başlar. Domates, yazın en çok tükettiğimiz sebze (teknik olarak meyve) olduğu için listenin başına yerleşir. Türk Mutfağı’nda onlarca patlıcan yemeğinin bulunduğunu düşünürsek ikinci sırayı da patlıcanın alacağı aşikar.

EKİLECEKLER LİSTESİ 2016
Sebze türü Adet
sarımsak 42
kırmızı soğan 37
soğan 14
ıspanak 20
pancar 16
turp (minik) 14
mısır 14
domates 12
patlıcan 10
maydanoz 8
roka 8
fesleğen 8
taze fasulye 7
marul 7
barbunya 6
yerelması 6
biber 6
balkabağı (butternut) 6
turp 6
marul (lamb’s lettuce) 5
nasturtium 4
dereotu 4
kabak 4
kereviz 3
salatalık 3
hodan 2
brokoli 2
lahana 2
calendula 2
karnıbahar 2
kavun 2
ravent 2
limon otu 1

 

Siz de buna benzer yemeyi sevdiğiniz, pazarda bulamadığınız veya pahalı olan sebzelerin listesini bulunduğunuz bölgenin iklim şartlarını da göz önünde bulundurarak bir liste halinde oluşturabilirsiniz.

Benim bu seneki bahçe planlamam aşağıdaki gibi. Siz de kendi planınızı paylaşırsanız çok sevinirim.

sebze bahçesi oluşturma planı

Bahçe planınız şunları içerebilir:

♠ Her sebzenin ekileceği yer
♠ Her sıranın uzunluğu
♠ Her sıra ve sebze arasındaki boşluk
♠ Tohum ve fide ekim tarihleri
♠ Her sebze hasatı yapıldıktan sonra yerine hangi sebzenin geleceği

 

Özetlemek gerekirse, her bahçe birbirinden farklıdır ve farklı düzenlemeler gerektirir. Planlamaya ve gözlemlemeye ne kadar uzun zaman ayırırsanız bahçenizden o kadar verim elde edersiniz.

Bahçenizi oluşturmaya yavaş yavaş, ilk yıl sadece tek bir sıra veya tek bir saksı ile başlarsanız başta ağır bir işmiş gibi görünen sebze bahçesi projenizi çok daha kolaylaştırmış olursunuz. Eğer bir iş dağ gibi değil de hafif bir tümsek gibi görünüyorsa o işe başlama olasılığımız daha yüksektir, değil mi?

Ayrıca, sebze bahçenize ne ekeceğinize karar verirken unutmayın ki kendi sebzenizi yetiştirmek için illa da büyük bir alana ihtiyacınız yok. Eğer saksılara ekim yapacaksanız pencere kenarları veya küçük bir balkon size tahmin ettiğinizden çok daha fazla yer sağlayacaktır.

Haydi, bugün, şimdi siz de benimle birlikte sebze bahçesi hazırlıklarınıza başlayın. Tabağınıza bahçenizden gelen ilk yemekten inanılmaz bir haz ve lezzet alacak, iyi ki yapmışım, diyeceksiniz.

Siz bu seneniz hazırlıklarına başladınız mı? Ne kadar büyük bir sebze bahçesi oluşturmayı düşünüyorsunuz ve ekim listenizde neler var? Eğer bir bahçe planı çizdiyseniz aşağıda paylaşabilirsiniz.

verimli bir sebze bahçesi nasıl oluşturulur ve nasıl planlanır

İlgili Yazılar